Công tác thuyết minh tại Bảo tàng Hội An

0
622

thuyết minh cho học sinh
Trên hành trình tham quan Đô thị cổ Hội An – Di sản văn hóa thế giới, bên cạnh các điểm tham quan nổi tiếng: Chùa Cầu, các nhà cổ, Hội quán thì Bảo tàng là một điểm dừng chân hấp dẫn cho những du khách muốn tìm hiểu, khám phá về lịch sử văn hóa, phong tục truyền thống của mảnh đất cùng con người nơi đây.

Trong những năm qua, nhất là từ khi Đô thị cổ Hội An được công nhận là Di sản Văn hóa Thế giới Hội An vào ngày 04/12/1999, các Bảo tàng  được đầu tư mạnh mẽ qua đó đáp ứng tốt nhu cầu tham quan, nghiên cứu, học tập của du khách trong và ngoài nước. Hiện nay, trong khu phố cổ Hội An có 4 bảo tàng chuyên đề: Lịch sử Văn hóa, Gốm sứ Mậu Dịch, Văn hóa Sa Huỳnh, Văn hóa Dân Gian. Hàng năm các Bảo tàng chuyên đề này đón hàng trăm ngàn lượt khách, góp phần quảng bá tốt hình ảnh Di sản văn hóa Thế giới Hội An và đem lại nguồn thu đáng kể cho Thành phố.

Một vài Bảo tàng đã trở thành những địa chỉ quan trọng không thể bỏ qua trong hành trình tham quan cua du khách khi đến với Đô Thị cổ Hội An: Bảo tàng Gốm sứ Mậu dịch, Bảo tàng văn hóa Dân gian…

Có được thành công trên tôi nghĩ rằng ngoài những lợi thế của Bảo tàng như là được nằm trong tuyến tham quan Đô thị cổ Hội An (lượng khách ổn định) cùng với việc được đầu tư, nâng cấp thì cần phải kể đến sự đóng góp tích cực của công tác thuyết minh, giới thiệu tại Bảo tàng. 

  1. Vai trò của công tác thuyết minh

Theo định nghĩa của ngành Bảo tàng học (museology), thuyết minh là “diễn giải” (giải thích hoặc làm rõ), trình bày những nội dung ẩn chứa bên trong của một hiện vật, sưu tập hay sự kiện lịch sử quan trọng nào đó. Trong tiếng Anh công tác thuyết minh được gọi là interpret (giải thích, làm sáng tỏ), còn thuyết minh viên thì gọi là interpreter. Với ý nghĩa trên thì sẽ không đúng khi chúng ta gọi công tác thuyết minh là guiding và thuyết minh viên Bảo tàng là local guide hay museum guide.

DSC_0260

Trong Bảo tàng học, công tác thuyết minh là một trong sáu khâu công tác quan trọng bao gồm: nghiên cứu – sưu tầm, trưng bày – thuyết minh và kiểm kê – bảo quản.

Để nội dung trưng bày của Bảo tàng đến được với du khách phải thông qua công tác thuyết minh, tức là phải thông qua một chuỗi các kênh gồm: trưng bày, thuyết minh viên, thiết bị nghe nhìn, các chương trình tài liệu. Vì vậy, để phục vụ tốt cho công tác hướng dẫn khách tham quan, các bảo tàng phải đầu tư công tác trưng bày, xây dựng cơ sở vật chất, thiết bị kỹ thuật và một đội ngũ thuyết minh viên chuyên nghiệp để đảm trách một cách hiệu quả nhất phần nội dung trưng bày của bảo tàng mình.

Một thuyết minh viên Bảo tàng giỏi phải hội đủ các yếu tố: có chuyên môn nghiệp vụ phù hợp với công tác bảo tàng, nhiệt tình, duyên dáng, có chất giọng tốt, biết thể hiện cảm xúc của mình cho phù hợp với các chủ đề trưng bày liên quan đến lịch sử văn hóa, truyền thống đấu tranh yêu nước, các sự kiện lịch sử trọng đại của đất nước hay của các lãnh tụ cách mạng…Có như vậy thuyết minh viên mới tạo nên được ấn tượng sâu sắc trong lòng khách tham quan. Chính điều này đã góp một phần tích cực vào sự thành công chung của bảo tàng và giúp khẳng định tên tuổi, chỗ đứng của bảo tàng mình.

  1. Thực trạng ở Hội An

Vấn đề dễ nhận thấy là các bảo tàng hiện nay sử dụng những tòa nhà không đúng tiêu chuẩn theo nguyên tắc Bảo tàng học nên gây khó khăn cho cả thuyết minh viên và khách tham quan. Các ngôi nhà được sử dụng làm Bảo tàng ở Hội An hầu hết là các ngôi nhà kiến trúc gỗ với nhiều gian trưng bày nằm tách biệt nhau, không gian loãng, không khép kín nên dễ làm sao lãng sự chú ý của khách tham quan, nhất là những đoàn khách ở lứa tuổi học sinh. Các phòng trưng bày có quá nhiều cửa ra vào sẽ làm phân tán sự tập trung theo dõi của khách tham quan.

Các Bảo tàng ở Hội An là các bảo tàng chuyên đề nhỏ, được thành lập vào đầu những năm 1990 của thế kỷ 20, trải qua thời gian dài những mảng trưng bày của Bảo tàng đã xuống cấp và không còn phù hợp với xu thế trưng bày hiện đại. Mặc dù thời gian qua các Bảo tàng được đầu tư nâng cấp nhưng hầu hết công tác trưng bày vẫn còn theo phương pháp trưng bày truyền thống (trưng bày tĩnh). Trong số 4 Bảo tàng nằm trong phố cổ thì chỉ có Bảo tàng Văn hóa Dân Gian là có không gian trưng bày động – phần trình diễn nghề. Đây cũng là điều hạn chế làm giảm sức hấp dẫn của Bảo tàng.

Phương tiện và ánh sáng phục vụ trưng bày của Bảo tàng cũng chưa thực sự tốt, điều này cũng làm giảm đi giá trị và sức hút của các bộ sưu tập, hiện vật trưng bày tại Bảo tàng.

Ngoài ra, đội ngũ thuyết minh viên tại Bảo tàng ở Hội An còn hạn chế về nhiều mặt. Hiện nay, các Bảo tàng nằm dưới sự quản lý của Phòng Bảo tàng trực thuộc Trung tâm QLBT Di sản Văn hóa Hội An. Nhân sự của phòng gồm 26 cán bộ chia làm 2 tổ: tổ nghiệp vụ và các tổ quản lý tại điểm Bảo tàng, Di tích.

Trong số 26 cán bộ, nhân viên làm Bảo tàng thì chỉ có 5 người tốt nghiệp chuyên ngành đào tạo Bảo tàng (02 đại học, 02 cao đẳng và 01 Trung cấp) và trong 12 cán bộ trực, quản lý tại 4 tổ Bảo tàng thì chưa có ai qua đào tạo chuyên môn bảo tàng hoặc hướng dẫn viên, thuyết minh viên bảo tàng. Các cán bộ Bảo tàng chủ yếu thuyết minh dựa vào kiến thức và kinh nghiệm được tích lũy qua quá trình làm việc lâu năm tại bảo tàng.

Một điều nữa là số lượng cán bộ làm việc tại Bảo tàng ít (mỗi bảo tàng chỉ có 03 hoặc 04 cán bộ) làm việc theo ca từ 7 giờ sáng đến 9 giờ tối, nhưng vừa tổ chức đón tiếp khách, kiểm soát vé, bảo vệ hiện vật, vừa thuyết minh trong một không gian rộng đã làm ảnh hưởng rất lớn đến hiệu quả công tác thuyết minh cho du khách.

Cuối cùng là trình độ giao tiếp, khả năng thuyết minh, hướng dẫn bằng ngoại ngữ  của một số cán bộ Bảo tàng còn hạn chế nên việc truyền tải thông tin của Bảo tàng đến với du khách chưa đạt được hiệu quả cao.

Bên cạnh đó, hiện nay các phương tiện, thiết bị nghe nhìn hỗ trợ thuyết minh tại 4 Bảo tàng chưa được đầu tư, các chương trình, tài liệu hỗ trợ thuyết minh cũng chưa thực sự đa dạng, phong phú. Ngoài việc phát hành tờ gấp giới thiệu chung 4 bảo tàng thì hầu như chưa có một ấn phẩm nào được xây dựng và phát hành. Chẳng hạn như ở một số Bảo tàng lớn trong nước và trên thế giới, khi du khách đến tham quan Bảo tàng thì sẽ được nhận miễn phí các ấn phẩm bản đồ tham quan, chỉ dẫn hay các tài liệu thuyết minh hoặc có thể mua những tập ảnh, cuốn sách, đĩa DVD có nội dung liên quan đến các bộ sưu tập, hiện vật của Bảo tàng.

Nói đến thực trạng công tác thuyết minh của Bảo tàng hội An hiện nay không mang ý chê bai hay hạ thấp giá trị của chúng mà  là sự nhìn nhận thực tế về những hạn chế để qua đó chúng ta có được cái nhìn tổng quan nhằm đề ra những định hướng tốt, đề xuất những giải pháp tốt phát huy hơn nữa công tác này.

  1. Đề xuất giải pháp thực hiện

Để làm tốt hơn nữa công tác thuyết minh bảo tàng, trước hết chúng ta cần phải chuyên nghiệp hóa hơn nữa đội ngũ thuyết minh viên.

Trước hết Phòng Bảo tàng cần xây dựng “Tổ thuyết minh viên Bảo tàng” tập hợp những cán bộ Bảo tàng có khả năng thuyết minh. Sau đó hoàn thiện tập tài liệu tập hợp nội dung thuyết minh 4 Bảo tàng và tổ chức các buổi sinh hoạt chuyên đề để giới thiệu nội dung, truyền đạt kĩ năng thuyết minh cho các cán bộ trong phòng.

Mỗi thuyết minh viên cần tập trung nghiên cứu chuyên sâu vào một khía cạnh nào đó trong các lĩnh vực lịch sử, văn hóa dân gian…để có thể trở thành một người có thể giúp bảo đảm trách tốt công tác phổ biến tri thức khoa học của một bảo tàng.

Một điều nữa là các thuyết minh viên phải tích cực học tập nâng cao trình độ, khả năng giao tiếp thuyết minh bằng ngoại ngữ, bởi lẽ lượng khách đến với Bảo tàng Hội An chủ yếu là khách quốc tế.

Ngoài ra, các bảo tàng cũng cần tập trung nâng cấp các mảng trưng bày của Bảo tàng mình phù hợp với xu thế hiện đại (kết hợp trưng bày, trình diễn và phương tiện kĩ thuật, thiết kế ánh sáng phù hợp). Thiết lập một lối vào tham quan (entrance) và một lối ra (exist) riêng biệt nhau. Nếu các phòng trưng bày liên hoàn với nhau thì sẽ tạo được sự tập trung rất lớn cho khách tham quan và thuyết minh viên sẽ cảm thấy thoải mái hơn khi tác nghiệp.

Về kỹ thuật, các bảo tàng cần bổ sung thiết bị nghe nhìn hỗ trợ thuyết minh. Đó là hệ thống loa tay, thiết kế và điều chỉnh âm thanh cho thích hợp với các phòng trưng bày. Ở một số gian trưng bày quan trọng cần trang bị thêm thiết bị hỗ trợ là một máy vi tính có cài sẵn chương trình thuyết minh kèm theo phim ảnh để những khách tham quan đi lẻ có thể tự điều khiển và nghe chương trình thuyết minh ở phần trưng bày đó, đặc biệt là các bảo tàng có phần trưng bày di sản văn hóa phi vật thể (Intangible cultural heritage section). Ngoài ra, Bảo tàng phải xây dựng một website để giới thiệu về nội dung trưng bày, chương trình tham quan, các công trình khoa học, ấn phẩm, tạp chí, thông báo các hoạt động khoa học, vui chơi liên quan đến bảo tàng mình và xây dựng một diễn đàn (forum) chung cho những người yêu thích bảo tàng cùng tham gia tranh luận và đóng góp ý kiến.

Thiết nghĩ rằng, để làm tốt hơn nữa công tác thuyết minh chúng ta phải mạnh dạn thay đổi ngay từ bây giờ. Trước hết là tranh thủ nguồn kinh phí tập trung đầu tư nâng cấp trưng bày, tăng cường công tác marketing, quảng bá hình ảnh bảo tàng cùng với việc nỗ lực xây dựng và đào tạo một đội ngũ thuyết minh viên đủ tiêu chuẩn. Có như vậy mới khẳng định được vị thế của Bảo tàng mình góp phần quảng bá tốt di sản văn hóa thế giới Hội An đến với bạn bè, du khách trong và ngoài nước.

0 BÌNH LUẬN

BÌNH LUẬN