MỘT VÀI CÂU CHUYỆN VỀ ĐỒNG CHÍ TRẦN THỊ DƯ

0
303

 

Tác giả: Trương Hoàng Vinh

Nhân ngày Quốc tế phụ nữ (08/3/2014), từ tư liệu hồi ký, tôi xin giới thiệu một vài câu chuyện về cuộc đời hoạt động cách mạng của đồng chí Trần Thị Dư – nữ thành viên duy nhất của Chi bộ Đảng đầu tiên ở Hội An năm 1930.

Đồng chí Trần Thị Dư sinh năm 1910 ở làng Cẩm Phô, Hội An, từ nhỏ mồ côi mẹ nên sớm phải lao động để nuôi thân. Trong hồi ký Buổi đầu gieo hạt, đồng chí Dư kể “…tôi làm ở xưởng chè Phi – a của Pháp trong thị xã Hội An. Xưởng này có 1.000 công nhân… chủ xưởng trả lương cho chúng tôi rất thấp: 12,13 xu một ngày… Đến năm 1925, xưởng này đóng cửa, tôi không còn công ăn việc làm, đành về nhà đi bán mì vằn thắn”.

Tuy nhiên, việc buôn gánh cũng gặp nhiều khó khăn do phải bị xua đuổi của cảnh sát. Nhờ người anh là Trần Cần – người mà sau này cũng trở thành cán bộ tiền khởi nghĩa dìu dắt, chỉ bảo, đồng chí Dư bắt đầu học chữ, biết đọc, biết viết và hiểu biết lịch sử, về bà Trưng, bà Triệu… Đặc biệt là đồng chí Dư đã được tiếp xúc với đồng chí Hà Mùi và đồng chí Phan Văn Định trong Hội Việt Nam Cách Mạng Thanh niên của Hội An. Nhớ về giai đoạn này, đồng chí Dư kể: “Tháng 12 năm 1929, đồng chí kết nạp tôi và đồng chí Vân vào Thanh niên Cách mạng đồng chí hội do anh tôi là Trần Cần và Hà Mùi giới thiệu. Lễ kết nạp cũng tiến hành ở cây Thông Một Trường Lệ…. Sau đó tôi sinh hoạt trong tổ với đồng chí Vân, Hà Mùi và một số đồng chí nữa”. Đồng chí Dư trở thành thành viên cốt cán trong một tổ có trách nhiệm chính là rải truyền đơn,  treo cờ, thông báo cho nhau biết những hiện tượng theo dõi của mật thám, nhắc nhau cảnh giác đề phòng, giữ gìn bí mật, không hành động và nói năng lộ liễu. Ngoài ra, đồng chí Dư còn phải thường xuyên gặp gỡ những chị em quen biết để tuyên truyền về tư tưởng giải phóng phụ nữ của Hội và nhận tiền cứu tế từ những trí thức, buôn bán nhỏ có thiện cảm với Hội như ông Đốc Huy… Có thể nói, khối lượng công việc của đồng chí Dư là khá nặng nề, hết sức thực tế và yêu cầu có sự nhanh nhạy, giao tiếp tốt để ứng biến với những tình huống bất ngờ hoặc bị theo dõi.

Với những nỗ lực ban đầu đó, ngay sau khi Chi bộ đảng đầu tiên của Hội An ra đời vào tháng 4 năm 1930, thì đến tháng 5 năm 1930, đồng chí Dư được kết nạp vào Đảng, phụ trách phụ nữ giải phóng và làm liên lạc, in ấn tài liệu, rải truyền đơn cách mạng. Trong quá trình hoạt động, đồng chí Dư đã quen và yêu đồng chí Huỳnh Lắm, một thành viên của Chi bộ đảng đầu tiên của Hội An.

Trong thời gian Tổ chức Đảng tỉnh Quảng Nam và của thị xã Hội An mới ra đời, nhiệm vụ liên lạc và in ấn tài liệu tuyên truyền được rất chú trọng. Nhưng để thực hiện nhiệm vụ này thì bao gồm chuỗi hoạt động khó khăn mà đồng chí Dư đã cố gắng vượt qua. Đồng chí Dư nhớ lại “ Liên lạc ra Đà Nẵng cứ 2, 3 tuần tôi đi một lần. Lúc đầu tôi gặp chị Giang người Nghệ An, sau gặp chị Ái tại ngã 5 để nhận tài liệu. Tài liệu có khi nhiều, tôi phải bó vào bắp chân hoặc lận trong quần giả người có mang, và đi ô tô đem về nhà anh Vân, kêu đồng chí Định ra nhận. Sau thấy đưa tài liệu nhiều như thế nguy hiểm dễ bị lộ, các đồng chí bảo lấy mẫu in đem về và đồng chí Định dùng cái kho để đổ ô tô trong toà sứ làm chỗ in. Đồng chí Định mua mực in, lúc đó rất khó mua, còn tôi mua đông sương để in. In ở kho toà sứ một thời gian lâu. Công sứ có lần đến xem kho, anh em sợ lộ”.

Trước tình hình cơ sở in ấn có khả năng bị lộ, các đồng chí trong Tỉnh ủy và Chi bộ Đảng Hội An đã suy nghĩ đến chuyện chuyển vị trí in ấn và chuẩn bị một cơ sở hoạt động độc lập hơn. Và việc chuyển vị trí in ấn tài liệu là một câu chuyện hy sinh tình cảm riêng tư rất lớn đối với những người trong cuộc. Đồng chí Dư kể về cuộc nói chuyện giữa các đồng chí Phan Văn Định – Bí thư Tỉnh ủy và đồng chí Lắm, Dư như sau:

Anh Định nói: Tình hình hiện nay rất căng, phải có cái nhà làm nơi in ấn, đi lại hoạt động. Cái nhà thì không khó, khó là làm sao địch không nghi. Muốn thế phải có một gia đình có nam, có nữ. Anh chị yêu nhau, hiểu nhau rồi, bây giờ đề nghị cưới đi, ta mua cái nhà, hai người đến đó ở”.  Nhưng đồng chí Lắm suy nghĩ khác: “Cần có cái nhà là đúng rồi, cần lắm nhưng tổ chức cưới tôi với Dư rồi ra ở riêng ngôi nhà đó, khác nào báo cho địch nó tới nó bắt”.

Về sau, đồng chí Lắm làm việc với anh Trần Cần tổ chức đám cưới giả cho đồng chí Dư. Nghe vậy đồng chí Dư hết sức phân vân, đấu tranh suy nghĩ “và anh Lắm, anh có nghĩ gì không” nhưng rồi đồng chí Dư gạt phắt những suy nghĩ đó và nhớ đến những lời tuyên thệ khi được kết nạp Đảng. Đồng chí Dư nghĩ tiếp “cái cốt yếu là được việc chung, được việc cho cách mạng đã” và rồi đồng ý làm đám cưới giả.

Người chồng giả của đồng chí Dư là anh Lội, tức Nguyễn Tất Đạt, người Duy Xuyên, là một thợ cắt tóc. Mặc dầu phải lo làm đám cưới giả cho người yêu nhưng đồng chí Lắm rất tích cực chuẩn bị mua trầu, cau, rượu. Sau đám cưới, đồng chí Dư và anh Lội đến ở tại một nhà tranh ở gần giếng ông Còm, Xóm Da, Cẩm Phô. Tại ngôi nhà mới này, anh Lội hàng ngày đi hớt tóc, đồng chí Trần Kim Bảng, Trần Đại Quả bí mật in ấn các truyền đơn, tài liệu của Tỉnh ủy. Trong khi đó, đồng chí Dư giả vờ làm nghề giao hàng hưởng hoa hồng nhưng thực tế là ngược xuôi các địa bàn để giao tài liệu của Tỉnh ủy cho các cơ sở. Đồng chí Dư còn phụ trách việc rải truyền đơn tại các điểm nhạy cảm, nguy hiểm trong phố Hội An là Tòa sứ, Trụ sở cảnh sát, nhà thương, kho bạc, sở thương chánh và khu vực từ Chùa Âm Bổn lên đến Chùa Cầu. Để tránh bị theo dõi, mỗi khi đi giao nhận tài liệu, đồng chí Dư thường mặc áo dài và bó tài liệu ở bên trong.

Sau đợt đồng chí Trần Kim Bảng diễn thuyết tại trước Chùa Quảng Triệu khoảng 2 tháng, Cảnh sát Pháp và lính khố xanh đã đến nhà đồng chí Dư và bắt đồng chí Bảng, Quả… Từ đây, hoạt động của Chi bộ Đảng Hội An bị tạm lắng xuống. Trải qua những ngày tháng bị tra tấn, chịu đựng đời sống khắc nghiệt trong nhà lao nhưng đồng chí Dư vẫn tiếp tục đấu tranh tuyệt thực, phản đối chế độ cầm tù hà khắc của địch.

Qua đọc Hồi ký Buổi đầu gieo hạt cho thấy, những phụ nữ trong buổi đầu gieo hạt ngoài những mưu trí, gan dạ thường thấy của một cán bộ cách mạng thì còn phải hy sinh to lớn chuyện riêng tư để hoàn thành nhiệm vụ cách mạng được giao, đó chính là giá trị lớn nhất của sự gieo hạt của đồng chí Trần Thị Dư cũng như những nữ đồng chí cách mạng khác trong buổi đầu cách mạng ấy♥

 

* Tài liệu Tham khảo:

  1. Ban chấp hành Đảng bộ Thị xã Hội An (2004): Kỷ yếu Ban chấp hành Đảng bộ thị xã Hội An qua các thời kỳ (1927 – 2004), tr 11,12,13,14.
  2. Hồi ký của đồng chí Trần Thị Dư về hoạt động cách mạng năm 1930 – 1931, Tài liệu Lưu trữ của Ban Tuyên giáo Thành ủy Hội An.

3. Ban nghiên cứu lịch sử Đảng và Hội Văn nghệ Quảng Nam Đà Nẵng: Hồi ký buổi đầu gieo hạt, trang 130-141.

Trương Hoàng Vinh

0 BÌNH LUẬN

BÌNH LUẬN